Patentin Zorunlu Lisansa Konu Edilmesi Durumunda Patent Sahibine Ödenecek Bedelin Tespiti

TRIPS madde 31’in bir yansıması olarak önce mülga 551 Sayılı KHK madde 99’da sonra yürürlükteki Sınai Mülkiyet Kanunu (“SMK”) madde 129 ve devamında düzenlenen “zorunlu lisans” kurumu ülkemizde uzun yıllar uygulama alanı bulmamıştır. Ancak, zorunlu lisans, Covid-19 pandemisinin ortaya çıkmasıyla, aşıya ve tedaviye erişimin önünde neredeyse tek engel olarak görülen patent haklarının ortadan kaldırılması için “elverişli” bir araç olarak görülmesiyle bir anda popülerlik kazandı. Fiilen hiç uygulanmasa da sadece COVID-19 pandemisi ile mücadele için gerekli aşı veya önleyici ilaçların pazara sunulmasında değil; pahalı olduğu için bütçeye yük olacağı düşünülen bazı hayati ilaçların fiyat pazarlığında da “zorunlu lisans” bir pazarlık/çözüm aracı olarak dile getirildi ve tartışıldı. Bütün popülerliğine ve sık sık çözüm olarak dile getirilmesine rağmen, uygulamasının hiç olmaması ve SMK’nın lafzının kesin olmayan yuvarlak hatlara sahip olması nedeniyle koşulları ve sonuçları tam olarak anlaşılamadı.